Giai đoạn thứ nhất, đó là trước ngưỡng cửa yêu thương.

Trong giai đọan này, người ta thường dùng lời nói để biểu lộ những tình cảm của mình. Tuy nhiên, cũng cần phải tỉnh táo để đánh giá đúng mức và chính xác những lời tỏ tình của đối phương.

Phải đề cao cảnh giác như vậy là vì nhiều anh chàng họ sở đã dùng những lời đường mật để dụ đỗ :

- Mật ngọt chết ruồi.

- Nói ngọt lọt đến xương.

Trong khi đó, người con gái lại thích được nghe những lời…”đậm đặc” ấy :

- Chuông già đồng điếu chuông kêu,

 Anh già lời nói, em xiêu tấm lòng.

Một khi người con gái đã xiêu tấm lòng, thì dễ dàng bị sập bẫy. Và thế là mở đường cho anh chàng họ sở tiến lên chiếm lấy mục tiêu, rồi sau đó khi “con ong đã tỏ đường đi lối về”, anh chàng họ sở này bèn ”quất ngựa truy phong”, tính bài chuồn, để lại một nỗi buồn muôn thuở, một nỗi sầu cả đời cho người con gái.

Giai đoạn thứ hai, đó là sau khi đã tìm hiểu và quyết định tiến tới hôn nhân.

Trong giai đoạn này, các cụ ta ngày xưa vốn thường khuyên :

- Lấy vợ thì lấy liền tay,

 Kẻo để lâu ngày, lắm kẻ dèm pha.

Gã từng chứng kiến có những cặp thương nhau ra phết, nhưng cuối cùng đã…ngãng ra, chỉ vì những lời gièm pha của ông nọ bà kia, nhất là của những kẻ không được ăn thì nhẫn tâm đạp đổ.

Vì thế, có người đã bảo :

- Chẳng sợ cọp dữ, mà chỉ sợ những lời gièm pha.

Sau cùng giai đoạn thứ ba, đó là khi đã trở nên vợ chồng với nhau.

Trong cuộc sống gia đình, nhiều khi sóng gió đã nổi lên, để rồi đi đến chổ đổ vỡ chỉ vì một vài lời nói vô ý thức và thiếu tế nhị.

Có một bà vợ cặm cụi nhổ cỏ ở thửa ruộng sau nhà. Hôm đó ông chồng đóng vai tề gia nội trợ. Sau khi đã nấu nướng xong, ông sai đứa nhỏ ra mời mẹ về ăn cơm. Chẳng nói chẳng rằng, bà vẫn cứ lặng lẽ nhổ cỏ.

Một lúc sau, ông lại sai đứa khác ra mời. Lần này bà có vẻ tức tối. Đứng dậy, hai tay chống ngang lưng, mắt long lên, còn miệng thì hét lớn :

- Bố con mày muốn hốc thì cứ hốc trước đi.

Đứa bé lầm lũi trở về và ngây thơ thuật lại cho ông bố.

Chuyện gì sẽ xảy ra, hẳn chúng ta đã đoán biết. Sau khi nhổ hết đám cỏ dại, bà vợ thủng thẳng trở về. Thế nhưng vừa bước chân vào nhà, thì hàng xóm bỗng nghe thấy những tiếng kêu la thất thanh :

- Ối giời ơi, cứu tôi với, nó đánh tôi, nó giết tôi.

Rồi thì chén bát cứ ào ào thi nhau bay ra ngoài sân.

Nếu như bà vợ biết nhún nhường và tế nhị một chút, thì đâu đến nỗi xảy ra sự việc đáng tiếc kể trên.

Bởi đó, tục ngữ đã dạy :

- Chồng giận thì vợ làm lành,

 Miệng cười tươi hỏi rằng anh giận gì ?

- Chồng giận thì vợ bớt lời,

 Cơm sôi nhỏ lửa chẳng đời nào khê.

Còn nếu ông cũng ghê mà bà cũng gớm, thì chắc chắn kết cuộc sẽ là xô xát và chiến tranh :

- Bên thẳng thì bên phải chùng,

 Hai bên đều thẳng, thì cùng đứt dây.

Trong đời sống gia đình, hãy biết quên đi và tha thứ cho nhau. Hãy biết chịu đựng và nhường nhịn lẫn nhau, bởi vì :

- Một sự nhịn là chín sự lành.

Đồng thời, hãy biết dùng những lời nói ôn tồn và thành thực, lịch sự và tế nhị để an ủi và khích lệ, cũng như để nhắc bảo hầu giúp nhau uốn nắn sửa đổi những sai lỗi, nhờ đó thăng tiến bản thân, đổi mới cuộc đời, mỗi ngày một trở nên tốt lành hơn, mà vẫn giữ được một bầu khí êm ấm thuận hòa. Bởi vì :

- Lời nói chẳng mất tiền mua,

 Liệu lời mà nói cho vừa lòng nhau.

Sách Cổ Học Tinh Hoa kể lại rằng :

Vợ của Nhạc Dương Tử là một bậc hiền minh. Một hôm, Dương Tử đi đường bắt được một lọ vàng người ta đánh rơi, mừng rỡ đem về đưa cho vợ. Vợ nói :

- Thiếp trộm nghe người chí sĩ không uống nước suối của tên trộm. Người liêm khiết không nhận của thiên hạ bố thí một cách khinh bỉ. Chàng nay nhặt của rơi ngoài đường đem về cầu lợi, để ô uế phẩm hạnh, thử có nên không ?

Dương tử nghe nói thẹn quá, liền đem lọ vàng bắt được bỏ ra ngoài đồng. Rồi đi xa, tìm thầy để học.

Đi học mới được một năm, Dương Tử về chơi nhà. Vợ qùi xuống trước mặt hỏi rằng :

- Chàng có việ gì mà về nhà ?

Dương Tử nói :

- Ta đi lâu nhớ nhà thì về, chẳng có việc gì cả.

Vợ cầm con dao đến chỗ khung cửi, nói rằng :

- Lụa đang dệt đây là phải làm từ lúc nuôi tằm ươm tơ cho đến lúc mắc lên được khung cửi. Nếu đánh đứt một sợi mà đứt mãi, thì đứt đến hàng tấc. Đứt hàng tấc mà đứt mãi, thì đứt đến hàng thước, hàng trượng, hàng tấm. Nếu bây giờ thiếp chặt đoạn đang dệt đây, thì bao nhiêu công phu ngày giờ từ trước đến nay đều mất hết cả. Chàng đi học là để trở nên một người giỏi giang. Nếu đang học mà bỏ về, thì khác gì tấm lụa đang dệt đây mà chặt đi vậy.

Dương Tử thấy nói, cảm động lắm, đi học luôn bảy năm cho đến khi tốt nghiệp mới về.

Vợ ở nhà chăm chỉ làm ăn trong bấy nhiêu năm, vừa nuôi nấng mẹ chồng, vừa lo cho chồng ăn học.

Nhạc Dương Tử nhờ có người vợ hiền như thế, mà sau này được sang trọng vẻ vang.

SAU CÙNG LÀ PHƯƠNG DIỆN CÁ NHÂN.

Kinh nghiệm cho thấy : Tâm hồn con người là một thế giới đầy huyền bí, lắm lúc chính bản thân chúng ta cũng không thấu suốt, thì làm sao người khác có thể hiểu nổi :

- Hôm nay trời nhẹ lên cao,

 Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn.

Tuy nhiên, dựa vào lời nói người khác biết được phần nào cái thế giới nhiệm mầu của tâm hồn, cái lãnh vực huyền bí của con người chúng ta.

Đây là điều chính Đức Kitô đã xác quyết :

-Lòng đầy thì mới tràn ra ngoài.

Căn cứ vào lời nói, người ta sẽ hiểu được tâm địa, đánh giá được bản thân và nhận rõ bộ mặt thật của chúng ta :

- Nghe lời nói mà biết được con người.

Thực vậy, nếu chúng ta nói những điều hữu lý, thiên hạ sẽ bảo chúng ta là người khôn ngoan. Còn nếu chúng ta nói những điều vô lý, thiên hạ sẽ bảo chúng ta là kẻ dại khờ :

- Vàng thử lửa, thử than,

 Chuông kêu thử tiếng, người ngoan thử lời.

Sau khi đã đánh giá chúng ta là người khôn ngoan, hay chỉ là một kẻ dại khờ, thì mức độ tình cảm họ dành cho chúng ta cũng từ đó mà được ấn định : Họ sẽ yêu mến và kính trọng chúng ta hay sẽ khinh chê và coi thường chúng ta.

Như vậy, cái lưỡi quả thực đã đóng một vai trò rất quan trọng trong cuộc sống :

- Lưỡi người khôn ngoan tạo nên danh giá, mồm kẻ ngu dại gây nên đổ vỡ tan hoang.

KẾT LUẬN

Trước khi chấm dứt, gã xin đưa ra một vài nhận định như sau :

Trước hết, đó là : Hãy ngoáy lưỡi bảy lần trước khi nói.

Nghĩa là hãy đắn đo, cân nhắc trước khi phát ngôn, để những lời chúng ta nói ra có sức an ủi, nâng đỡ và khích lệ người khác, nhờ đó tạo được một bàu khí yêu thương và bắc được một nhịp cầu cảm thông. Sở dĩ như vậy là vì :

- Nhất ngôn thuyết quá, tứ mã nan truy. Một lời đã nói, bốn ngựa khó mà theo kịp.

Tiếp đến, đó là : Hãy tăng nghe, mà giảm nói.

Thiên Chúa đã trao ban cho chúng ta hai lỗ tai và một cái miệng, nên chi chúng ta cần phải nghe nhiều hơn và nói ít thôi, kẻo bị người khác kê tủ đứng :

- Biết rồi, khổ lắm nói mãi.

Bởi vì dù nói có hay ho đến đâu chăng nữa, người ta cũng vẫn cảm thấy bực bội và chán ngán :

- Rượu lạt uống mãi cũng say,

 Lời khôn nói lắm, dẫu hay cũng nhàm.